uklogo

uk Anglia - poradnik polskiego emigranta uk

Emerytura zagraniczna


Emerytury i renty za granicą
Jeśli za krótko pracowałeś w Polsce, by dostać emeryturę lub rentę, ZUS doliczy ci okres ubezpieczenia za granicą w państwach objętych koordynacją. Jeśli za krótko pracowałeś za granicą, odpowiednik ZUS w tych państwach doliczy ci okres ubezpieczenia w Polsce.
Praca w każdym z państw objętych koordynacją liczy się do stażu potrzebnego do uzyskania emerytury lub renty, a praca w Polsce do takiego stażu w każdym z tych państw. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia dotyczy zarówno pracowników, jak i osób pracujących na własny rachunek.
Wiele osób, które pracowały w różnych krajach, zastanawia się jak starać się o emeryturę i czy praca za granicą liczy się do ich emerytalnego stażu. Inni chcą wiedzieć, czy praca za granicą nie spowoduje utraty prawa do polskiej emerytury. Przepisy wspólnotowe chronią pracowników i prowadzących działalność gospodarczą na terytoriach państw nimi objętych.
Do maja 2004 roku, zanim Polska została przyjęta do UE, tylko z niektórymi państwami UE były zawarte umowy dwustronne na zasadach koordynacji, dzięki którym do stażu emerytalnego liczony był okres pracy w obu państwach. Dzięki naszemu członkostwu we Wspólnocie zasady koordynacji realizujemy z 30 państwami równocześnie. Skutkiem czego osoby pracujące w kilku krajach nie są w gorszej sytuacji niż ci, którzy całą karierę zawodową przebyli tylko w jednym państwie.
Jeśli ktoś pracował przez 10 lat w jednym państwie, w którym prawo do emerytury przysługuje po udowodnieniu 25 lat ubezpieczenia, a następnie przez okres 17 lat pracował w innym państwie członkowskim, w którym prawo do emerytury przysługuje po 20 latach ubezpieczenia to wyłącznie zgodnie z ustawodawstwem jednego, jak i drugiego państwa nie uzyskałby prawa do emerytury w żadnym z nich, gdyż w żadnym z tych państw nie spełniłby warunku posiadania odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Jednak dzięki zasadzie sumowania przyjętej w przepisach koordynacyjnych może starać się o świadczenia i w jednym i w drugim państwie. Ma bowiem 27-letni staż, który po zsumowaniu pozwoli na uzyskanie świadczeń częściowych z każdego z tych państw.

Kiedy mają zastosowanie przepisy koordynacyjne?
Zasady te dotyczą osób, które posiadają okresy ubezpieczenia w więcej niż jednym państwie.
Jeśli pracowałeś w kilku krajach Unii, nie zawsze oznacza to, że dostaniesz trzy emerytury. Możesz dostać tylko jedną, ale „składaną” – każde z tych państw uwzględni twój okres ubezpieczenia na jego terytorium i proporcjonalnie do niego wyliczy część emerytury, lub też jeśli spełnisz wymagane w jednym państwie warunki bez sumowania okresów – wyliczy pełną emeryturę a drugie, jeśli będzie konieczne sumowanie – tylko emeryturę proporcjonalną częściową.
O prawo do emerytury, renty inwalidzkiej czy rodzinnej w krajach członkowskich możesz się ubiegać wtedy, jeśli w którymś z nich byłeś ubezpieczony co najmniej rok, a łączne okresy pozwolą na przyznanie emerytury. Jeśli w jakimś kraju pracowałeś krócej niż jeden rok, przy ustalaniu prawa do emerytury ten okres będzie doliczony do twojego ogólnego stażu pracy przez inne państwa, w których pracowałeś.
Uwaga!
Emerytura i renta inwalidzka jest przyznawana i wyliczana według przepisów każdego kraju, w którym pracowałeś. Renta z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej przyznawana jest na podstawie ustawodawstwa państwa, w którym pracowałeś w momencie, gdy zdarzył się wypadek lub zachorowałeś.

Na czym polega sumowanie?
To dodawanie do siebie wszystkich lat ubezpieczenia tak, by uwzględnić cały staż pracy osoby starającej się o emeryturę lub rentę. Jeśli poza Polską pracowałeś lub pracujesz w innych krajach Unii, twoja emerytura może przypominać składankę, złożoną z kilku elementów. ZUS zsumuje te okresy, które wypracowałeś za granicą – nawet jeżeli pracowałeś za granicą za krótko, by mieć prawo do emerytury „zagranicznej” – i doda do lat przepracowanych w Polsce.
Hieronim Nowak pracował: 8 lat w Polsce, 8 lat w Norwegii, 6 lat w Szwecji i 3 lata w Danii. Ogólny staż ubezpieczeniowy to 25 lata (8+8+6+3). Mężczyzna ma więc prawo ubiegać się o emeryturę za każdy przepracowany w danym państwie okres, natomiast instytucja ubezpieczeniowa każdego z wymienionych państw ustali na podstawie własnego ustawodawstwa teoretyczną kwotę emerytury za zsumowane okresy ubezpieczenia, a następnie przyzna emeryturę częściową- proporcjonalną do faktycznego okresu ubezpieczenia, przebytego na terytorium danego państwa, tj. Polska 8/25, Norwegia 8/25, Szwecja 6/25 i Dania 3/25.

Co się sumuje?
Czas opłacania składek, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek oraz okresy równorzędne (w Polsce np. urlop macierzyński czy wojsko), jeśli są uznane przez ustawodawstwo państwa, w którym pracowałeś.
Okresy zamieszkania, jeśli w jakimś państwie uprawniają do świadczeń (odpowiedni okres zamieszkania obowiązuje np. w Islandii, Holandii, Norwegii, Danii i Szwecji).
Staż pracy lub zamieszkanie w innych państwach członkowskich uwzględnia się tylko wtedy, gdy nie pokrywają się z polskimi okresami ubezpieczenia.

Obliczanie świadczenia: zawsze na korzyść zainteresowanego
60-letnia Katarzyna Kowalska złożyła w połowie 2005 roku do ZUS wniosek o emeryturę, wskazując 24 lata pracy w Polsce i 4 lata w Hiszpanii. ZUS może przyznać polską emeryturę wyłącznie na podstawie 24 lat ubezpieczenia w Polsce, (to wystarczający staż ubezpieczeniowy). Obliczono jej emeryturę na podstawie 24 lat pracy w Polsce na kwotę 1049,71 zł. Następnie ZUS sprawdza, czy emerytura obliczona z zastosowaniem zasady proporcjonalności (czyli uwzględnienia całego stażu pracy w obu krajach) nie będzie korzystniejsza. Dlatego też ustala wysokość emerytury teoretycznej - obliczonej z uwzględnieniem okresów przebytych w Hiszpanii.
Wysokość emerytury teoretycznej za 24 lata ubezpieczenia w Polsce i 4 lata w Hiszpanii wynosi 1148,54 zł. Ale pani Katarzyna nie dostanie tej kwoty, tylko odpowiednią jej część wynikającą z liczby lat przepracowanych w kraju, czyli 24/28. Wysokość emerytury, którą wypłacałby ZUS, to 24/28 z kwoty 1148,54 zł, tj. 984,46 zł. Powyższe wyliczenia wskazują, że emerytura obliczona podstawie wyłącznie polskich okresów (1049,71 zł) jest wyższa od emerytury ustalonej z uwzględnieniem okresów hiszpańskich (984,46 zł.). Dlatego też kobiecie zostanie przyznana i będzie wypłacana emerytura wyższa, tj. 1049,71 zł.
Okresy ubezpieczenia przebyte w Hiszpanii nie przepadają. Za 4-letni okres ubezpieczenia przebyty w tym państwie będzie przysługiwała "cząstka" emerytury hiszpańskiej (4/28). Sposób ustalania wysokości emerytury z art. 46 ust. 2 Rozporządzenia 1408/71 to tzw. zasada proporcjonalności (pro rata temporis), gdzie każde państwo wypłaca emeryturę proporcjonalnie do okresów ubezpieczenia przebytych na jego terytorium. 65-letni Konrad Piotrowski złożył do ZUS wniosek o przyznanie prawa do polskiej emerytury. Udokumentował: 15 lat okresów składkowych w Polsce, 3 lata we Francji, i 13 lat w Belgii.
Mężczyzna ma zbyt krótki okres ubezpieczenia w Polsce, by na jego podstawie uzyskać prawo do emerytury. W takim przypadku ZUS ma obowiązek uwzględnić okresy ubezpieczenia przebyte w pozostałych państwach członkowskich. Łącznie jest to 29 lat ubezpieczenia. Ponieważ w Polsce mężczyzna posiada 15 lat ubezpieczenia, to ZUS będzie zobowiązany do wypłaty 15/29 emerytury obliczonej według polskiego ustawodawstwa. Zasadę sumowania zastosują także instytucje pozostałych obu państw i każda z nich wypłaci świadczenie odpowiednio w wysokości 3/29 i 13/29 emerytury obliczonej według zasad, wynikających z wewnętrznego ustawodawstwa Francji i Belgii.
ZUS wyliczył, że polska emerytura wyniesie 1216,57 zł. Wobec zastosowania zasady proporcjonalności ZUS musi ustalić emeryturę w wysokości 15/29 obliczonej kwoty. Wnioskodawca otrzyma polską emeryturę w kwocie 629,26 zł.
Okresy ubezpieczenia przebyte w pozostałych państwach pozwolą na przyznanie prawa do "częściowych" emerytur z Francji i Belgii - wyliczonych zgodnie z przepisami tych państw.

Transfer emerytur i rent
Transfer świadczeń polega na tym, że pieniądze podążają za tobą niezależnie od tego, w jakim kraju mieszkasz. Zgodnie z przepisami wspólnotowymi, emerytury nie mogą doznać żadnego uszczerbku, czyli nie mogą być obniżone, zmienione, zawieszone, uchylone tylko z tego powodu, że osoba do nich uprawniona przebywa lub mieszka na terytorium innego państwa członkowskiego niż to państwo, które jest zobowiązane do wypłaty przyznanej emerytury.
Z możliwości transferu korzystają także ci, którzy całe życie przepracowali w jednym kraju, lecz po uzyskaniu prawa do emerytury przenieśli się do innego.
Transferowane są:
- emerytura
- renta
- dodatki pielęgnacyjne
- dodatki dla sierot zupełnych
- zasiłki pogrzebowe
Transfer nie obejmuje dodatków:
- kombatanckiego
- kompensacyjnego
- za tajne nauczanie
- świadczeń pieniężnych dla byłych żołnierzy-górników
- ryczałtu energetycznego.

Gdzie składasz wniosek o świadczenia?
Wniosek o przyznanie emerytury lub renty składasz tam, gdzie mieszkasz (jeśli w Polsce – w twoim oddziale ZUS). Aby uzyskać rentę wypadkową, musisz złożyć wniosek w oddziale ZUS albo instytucji ubezpieczeniowej państwa, gdzie uległeś wypadkowi.
Przy załatwianiu formalności stosuje się unijne formularze z serii E-200.
Musisz mieć dokumenty potwierdzające polskie okresy ubezpieczenia oraz zagraniczne okresy ubezpieczenia. Jeśli nie masz tych ostatnich - podaj informacje dotyczące zagranicznej instytucji, w której byłeś ubezpieczony oraz numer zagranicznego ubezpieczenia lub nazwy i adresy twoich pracodawców.

Niezbędne formularze
Aby ułatwić przyznawanie lub transfer emerytur i rent państwa członkowskie stosują następujące formularze:
E 202 PL - "Rozpatrzenie wniosku o emeryturę"
E 203 PL - "Rozpatrzenie wniosku o rentę rodzinną"
E 204 PL - "Rozpatrzenie wniosku o rentę inwalidzką"
E 207 PL - "Informacja dotycząca przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej"


(Żródło: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej)


© Maras 2005 - 2010